آمار

چند فنون آماری ابزارهای ضروری مهم برای کنترل­کیفیت و ایجاد بهبود می­باشند ولی برای آنکه استفاده از آنها به بهترین­وجه مؤثر واقع شود باید به­عنوان بخشی از یک سیستم مدیریتی متعهد به کیفیت منظور شوند. در حقیقت سیستم مدیریت باید نظریه­های بهبود کیفیت را هدایت کند و بکارگیری آنها را در تمامی بخش­های یک سازمان مطمئن سازد. قالب مدیریتی تأمین این منظور معمولاً مدیریت کیفیت جامع[1] TQM نامیده می­شود.

برای مدیریت کردن کیفیت داده­های آماری، قبل از هرکاری لازم است داده­های آماری به خوبی تعریف شوند. پس از تعریف داده­های آماری و بیان ویژگی­های آن می­توان به موضوع کیفیت داده­های آماری پرداخت.

ادامه مطلب ...

با افزایش پیچیدگی در بُعد اجتماعی و اقتصادی، وابستگی تصمیم­گیرندگان در اداره­ها و سازمان­های دولتی و بنگاه­های تجاری به آمارها برای تصمیم­گیری افزایش یافته­است. به­همین­دلیل، اداره­ها و مراکز ملی آمار در موقعیتی قرار گرفته­اند که لازم است درباره کیفیت داده­های آماری تولیدی خود جدی باشند. در واقع اداره­های ملی آماری و سازمان­های بین­المللی آماری از اواسط دهه 1980 با توجه بیشتری به مدیریت­کیفیت­داده، به­دلیل متفاوت بودن سطح مورد انتظار کیفیت­آماری گروه­های متفاوت کاربران و تفاوت روش تأمین نیازهای کیفیتی از کشوری به کشور دیگر بر اساس سطح توسعه آماری آن کشورها، جامعه بین­المللی در تعریف جنبه­های نظری ارزیابی کیفیت آماری با مشکل مواجه شده­است.

در سال­های اخیر آمارها بطور گسترده­ای از طرف کاربران مورد استفاده قرار می­گیرند و داده­های آماری با بهترین کیفیت برای آنها اهمیت فراوانی دارد. سازمان­های آماری نیز تلاش می­کنند که داده­های آماری مطابق با نیاز مشتریان تولید کنند. در گذشته مفهوم کیفیت تنها به درستی داده­ها محدود می­شد ولی امروزه کیفیت داده­ها یک مفهوم چند بعدی است و ابعادی چون مرتبط بودن، به­موقع بودن، تفسیرپذیری، در دسترس بودن، و انسجام برای کاربران اهمیت زیادی دارد.سازمان­های آماری برای پاسخ به نیازهای مشتریان و بهبود کیفیت داده­های آماری و خدمات ارائه شده، مدل مدیریت کیفیت کل را در سازمان مستقر می­کنند. در این سازمان­ها باید به­طور مداوم کیفیت داده­های آماری به کاربران گزارش و فرآیند تولید آمارها کنترل شود.

اهداف کیفی، استراتژی­ها و سیاست­های مدیریت کیفیت در تولید آمار

1- تأمین نیازهای آماری مدیریت کیفیت

2- تولید آمارهای بهنگام کیفیت مطلوب در تمام زمینه­ها

3- بکارگیری روش­های نوین در جمع­آوری و تجزیه و تحلیل اطلاعات

4- تمرکز در تولید آمار به روش ثبتی

5- رویکرد پوشش کامل نیازهای آماری

6- بهبود بخشیدن به نظام جمع­آوری داده­ها

7- بکارگیری فناوری اطلاعات در فرآیند تولید و انتشار

8- تولید آمارهای متناسب با نیازهای آمار کاربران (مشتری مداری)

9- توسعه نظارت بر فعالیت­های تولید آمار

10- هماهنگی و همکاری متقابل بین دستگاه­ها در زمینه تولید آمار

امروزه در ارتباط با حیات اقتصادی یک سازمان یا جامعه و مقابله با زیان­های اقتصادی و اجتماعی ناشی از کیفیت نامرغوب محصولات، راهکار ارتقای بهره­وری از طریق تاکید بر بهبود مستمر کیفیت به­عنوان یکی از کاراترین ابزار توسعه اقتصادی شناخته شده و این مقوله از جایگاه ویژه­ای برخوردار شده است.

در دنیای امروز، همزمان با بهبود و گسترش مزایای فناوری و مبادله اطلاعات و وابستگی روزافزون جامعه بشری به آن، رابطه کیفیت محصولات (کالاها و خدمات) با رفاه بشری روز به­روز گسترش یافته و به­قدری ضروری شده که توسعه مفهوم کیفیت برای ارزیابی، ایجاد، بهبود، و حفظ آن اجتناب­ناپذیر گشته­است.

واژه کیفیت از نظر لغوی از کلمه­های کوآلیتات[1] و کوآلیتاس[2] که خود از واژه یونانی کویوتوس[3] به­معنی "چه نوع" و تات یا تاس[4] که از ریشه لاتینی کویی[5] به معنی "چه کسی" است گرفته­شده­است. از لحاظ ریشه­شناسی لغت در زبان انگلیسی، این واژه معادل عبارت استفهامی چه نوع خصوصیاتی در زبان فارسی است و معادل علمی آن نیز کیفیت[6] است.

در فرهنگ معین، کیفیت با چگونگی و چونی مترادف است و در فرهنگ عمید به معنی حال و چگونگی چیزی است. در فرهنگ وبستر[7] کیفیت به­عنوان درجه­تعالی، درجه­انطباق با استانداردها، نوع ویژگی­های تعالی درونی و ذاتی، برتری در نوع با خصوصیات و صفات ویژه، و صفات مطلوب معنی شده است.

برای درک بهتر واژه کنترل­کیفیت، تعریف جداگانه کلمات کیفیت و کنترل لازم است:

کیفیت یعنی شایستگی جهت استفاده بخصوص و میزانی است که یک محصول انتظارات مصرف­کننده خود را برآورده می­سازد و کنترل به معنی اعمال ضوابط و راهنمایی­ها در مورد کسی یا چیزی جهت اطمینان از کسب نتایج موردنظر می_­باشد. معنی کنترل­کیفیت تعریف جداگانه این دو واژه را در بر می­گیرد. کنترل­کیفیت نباید به کاربرد محدود واژه آن منحصر گردد بلکه باید تمامی فعالیت­های لازم جهت بدست آوردن سطح مطلوبی از درستی و بی­عیبی محصول را شامل شود.

کنترل­کیفیت سیستمی است جهت رسیدن به سطح مطلوبی از کیفیت یک محصول یا یک فرآیند تولید و نگهداری آن با برنامه­ریزی دقیق، استفاده از ماشین­آلات مناسب، بازرسی مستمر و عمل اصلاح­کننده هرگاه که لازم باشد.

از زمانی که انسان توانایی ساخت محصولی را پیدا کرد جهت کنترل­کیفیت آن نیز به تلاش پرداخت. ظرافت، دقت و هنرمندی خاصی که در آثار باستانی و محصولات متعلق به زمان­های نه­چندان دور مشاهده می­شود حکایت از این تلاش دارد. با شروع انقلاب صنعتی در اواسط قرن هجدهم، ماشین­های تولیدی کم­کم جایگزین ابزار و مهارت فردی افراد هنرمند و صنعتگر گردید. با پیدایش روش­های جدید و پیچیده تولید، اشتیاق تولید بیشتر افزایش یافت و بدین­ترتیب نیاز به کنترل کیفیت محصول نهایی نیز ابعاد تازه­ای پیدا نمود.

کنترل کیفیت آماری در دهه 1920 توسط والتر شوهارت از آزمایشگاه­های بل تلفن امریکا پایه­گذاری گردید. وی در یادداشتی در 16 مِی 1924 اولین تصویر نمودارهای کنترل را ترسیم کرد و به بررسی بیشتر این روش در مطالعات بعدی خود پرداخت.

دو همکار شوهارت به نام­های داج و رومیگ نیز کاربرد تئوری آمار را در نمونه­گیری بررسی کردند و نتیجه کار آنان منجر به انتشار جداول معروف بازرسی داج- رومیگ در سال 1944 گردید. مجموعه کارهای شوهارت، داج و رومیگ اساس علمی را تشکیل می دهد که امروزه کنترل­کیفیت آماری خوانده می­شود. این افراد در دهه 1930 با همکاری جامعه امریکایی، کوشش­های خود را برای معرفی روش­های جدید آماری شروع کردند. (نقندریان،1384)

در سال 1950 از تلفیق روش­های نمونه­گیری استاندارد MIL-STD-105D تهیه و منتشر گردید. در سال 1957، استاندارد MIL-STD-414 جداول بازرسی متغیرها منتشر گردید. در انگلستان کنترل کیفیت ­آماری در اوایل پیشرفتی سریع­تر از امریکا داشت. بدنبال سفر شوهارت به لندن در ماه مِی 1932، ایگان اس. پی­یرسون مقاله­ای درباره کاربرد صنعتی آمار در انجمن سلطنتی آمار قرائت کرد. در فاصله کمی بعد از این، انجمن مذکور قسمتی را برای تحقیقات صنعتی و کشاورزی درنظرگرفت و ضمیمه­ای به مجله خود درباره کاربرد این رشته جدید اضافه کرد.

انجمن استانداردهای انگلستان نیز علاقه خود را به روش­های جدید با انتشار کتابی تحت عنوان   «کاربرد روش­های آماری در استاندارد[1] کردن صنایع و کنترل کیفیت» نشان داد. عکس­العمل صنایع انگلستان نسبت به روش­های جدید آماری سریع و همه­جانبه بود، به­طوری که تا سال 1937، در مورد محصولاتی از قبیل ذغال­سنگ، الیاف پنبه، منسوجات پنبه­ای و پشمی، شیشه، لامپ، مصالح ساختمانی و محصولات شیمیایی از روش­های جدید کنترل کیفیت آماری استفاده شد.

از امریکا و انگلستان روش­های کنترل­کیفیت­آماری به سایر کشورها برده شد. تحت راهنمایی­های دکتر ادوارزدمینگ روش­های کنترل­کیفیت­آماری در ژاپن تا سطح بهترین سیستم­های کنترل­کیفیت در جهان توسعه یافت. در اروپا انجمن اروپایی کنترل­کیفیت بوجود آمد. امروزه تقریباً تمام کشورهای صنعتی جهان از روش­های کنترل­کیفیت­آماری استفاده می­کنند.

والتر شوهارت از پایه­گذاران کنترل­کیفیت­آماری در کتاب معروف خود که در سال 1931 با عنوان «کنترل اقتصادی کیفیت محصولات ساخته شده» منتشر شد تعریفی از کیفیت را ارائه می­دهد که سرآغاز مناسب و مطلوبی برای مفهوم کیفیت به­شمار می­آید. وی با اذعان به پیچیدگی مفهوم کیفیت، آن را در دو وجه متمایز عینی و ذهنی مورد بررسی قرار می­دهد. درباره مفهوم کیفیت به وجود دو جنبه مهم "واقعیت" مانند خواص فیزیکی یک محصول، و "عینیت" مانند ادراک و احساس فرد اشاره کرده و ابراز می­دارد که این مفهوم ذهنی کیفیت با مطلوبیت یا ارزش خواص عینی فیزیکی خود آن شی به­طور بسیار نزدیکی در ارتباط است. (بامنی­مقدم،1384)

فلیپ کرازبی (1979) کیفیت را چنین تعریف کرد: «ما باید کیفیت را به­عنوان تطابق با نیازهایی تعریف کنیم که به­طور روشن و بدون هیچ­گونه ابهامی به­صورت مشخصات طراحی(فنی) بیان می­شود و آنگاه از طریق جمع­آوری مستمر داده­ها، میزان تطابق با آن نیازها را مشخص نماییم و نامنطبق­های کشف شده را فاقد کیفیت بخوانیم. بدین طریق مشکلات کیفی به عدم تطابق تبدیل شده و کیفیت به طور عینی قابل تعریف می­شود.» (بامنی مقدم،1384)

جوارن و گرینا (1980) « مناسبت در بکارگیری » را به عنوان تعریف کیفیت بیان کردند. تعریف جوارن و گرینا تاکید می­کند که باید کیفیت توقعات و نیازهای کاربران کالا یا خدمات را تامین نماید. از دیدگاه اجتماعی تعریف ایزو که در آن کیفیت به عنوان « مجموعه وِیژگی هایی که تمامی نیازهای آشکارا یا ضمنی را تامین می­نماید» نام برده می­شود، جزئیات بیشتری را به تعریف جوران وگرینا می­افزاید. (اناری،1384)

گاروین(1984) معتقد بود که اهمیت جنبه خاصی از کیفیت، با ماهیت محصول و نیاز مشتری تغییر می­کند و در نتیجه، معنی خاصی از کیفیت به زمینه به­کارگیری بستگی دارد. (بامنی­مقدم،1384)

دمینگ (1986) مشتری مهم­ترین قسمت یک خط تولید است می­دانست و معتقد بود کیفیت باید بر نیازهای حال و آینده مشتری متمرکز باشد. (بامنی مقدم،1384)

با توجه به این تعاریف نمونه­ای در موضوع کیفیت و تعاریف ارائه شده توسط نظریه­پردازان دیگر، به نظر می­رسد که مفهوم گسترده کیفیت در خشنود بودن و رضایت مشتری میسر است. بر پایه همین برداشت یک تعریف کلی از کیفیت توسط انجمن کیفیت امریکا در سال 1987 به صورت زیر ارائه شده است که همان تعریف مفهوم کیفیت در استانداردهای سری ایزو 9000 می­باشد. آن تعریف کلی از کیفیت عبارت است از:

«کلیه خصوصیات و مشخصاتی از محصول(کالا یا خدمات) که توانایی برآوردن نیازهای لازم و تعیین شده­ای را داشته باشد.» (بامنی مقدم،1384)

بر روی لینک­های زیر کلیک کنید:

مفاهیم اساسی، تعاریف، اصطلاحات کنترل کیفیت

Newتاریخچه کنترل کیفیتNew

----

تعالی­سازیِ سازمان با مدل جامعEFQM

لینک زیر حاوی «مفاهیم اساسی،تعاریف، اصطلاحات کنترل کیفیت» می­باشد این مطالب بخشی از پایان­نامه کارشناسی دوست گرامی­ام خانم الهه کاظمیاست. با آرزوی موفقیت برای ایشان

بر روی لینک زیر کلیک کنید.

مفاهیم اساسی، تعاریف، اصطلاحات کنترل کیفیت

لینک زیر را دانلود کنید: {فایل PDF -  حجم فایل 168 کیلوبایت}

 تعالی­سازیِ سازمان با مدل جامعEFQM

ابعاد کیفیت آماری

 1. مفهوم کیفیت در آمارهای رسمی

 کیفیت در آمارهای رسمی یک «مفهوم چندبعدی» است که درستی یکی از ابعاد آن به شمار می رود. 

  ×ابعاد مربوط به کاربران

 مناسبت، بهنگام و بوقت بودن

 × ابعاد مربوط به داده ها:

 درستی و قابلیت اعتماد، مقایسه پذیری، کامل بودن

  ×ابعاد مربوط به نمایش داده ها

 در دسترس بودن، وضوح، فراداده

 ×ابعاد مربوط به فرآیند های آماری

 انسجام، کارایی، معتبر بودن روش ها

 ×ابعاد مربوط به وضعیت سازمانی

 محیط قانونی و سازمانی

 مکانیزم های برنامه ریزی (کوتاه و بلند مدت اما سیستماتیک)، منابع (مالی و نیروی انسانی )

 2. تعاریف نظری ابعاد کیفیت:

 ×مناسبت : میزان تأمین نیازهای کاربران (از لحاظ تعاریف و مفاهیم، طبقه‌بندیها و نوع آمار‌ها)

 × بهنگام بودن: فاصله زمانی بین زمان مرجع (آماری) تا زمان انتشار

 × به وقت بودن: میزان تطابق بین زمان واقعی و زمان پیش‌بینی شده برای انتشار

 × در دسترس بودن: تسهیل و تنوع در ارایه داده‌هایی که در اختیار کاربران قرارمی گیرد.

  ×وضوح: میزان قابل فهم بودن آمار‌ها برای کاربران غیرمتخصص

  ×فراداده: در دسترس بودن اطلاعات مربوط به منابع، تعاریف و مفاهیم، طبقه‌بندیها و روش‌ها

  ×درستی: فاصله بین برآوردهای آماری و مقدار واقعی پارامتر در جامعه

  ×کامل بودن: میزان پوشش کامل اهداف و پدیده‌های مورد نظر توسط آمارها

 × تفسیر پذیری:موجود بودن اطلاعات تکمیلی و فراداده های لازم برای تفسیر و استفاده مناسب از داده ها

 ×یکپارچگی: به فعالیت هاو ارزش هایی  مربوط می شود که اعتماد کاربران را به موسسه تولید کننده آمار و در نهایت به محصول آماری را حفظ می نماید. اعتماد کاربران در طی زمان حاصل می شود. 

  ×مقایسه‌پذیری: میزان مقایسه‌پذیری آمار‌ها در طول زمان و در بین مکان (بین کشورها و مناطق مختلف)

 × کارایی: آمارها به روشی جمع‌آوری می‌شوند که بار پاسخگویی حداقل شود.

 × انسجام: میزان تطبیق و ارتباط منطقی بین  آمارهای مختلف حاصل از چندین منبع

 × معتبربودن روش ها: میزان پیروی از روش‌های تخصصی و استانداردهای بین‌المللی که در مورد آنها توافق شده است.

 × اعتبار مندی: اعتبارمندی بعدی است که می تواند مهم تر از درستی باشد. اعتبار مندی به میزان یا درجه اطمینان کاربر به داده‌ها گفته می‌شود و می‌توان تابعی از درستی در نظرگرفت یا اینکه برحسب سازگاری فرآیند تولید ارزیابی نمود

 × محیط قانونی: میزان قوانین آماری وضع شده‌ای که با اصول آمارهای رسمی هماهنگی دارد.

 × مکانیزم های برنامه‌ریزی: میزان برنامه‌های وضع شده در برنامه‌ریزی سیستماتیک و بلندمدت فعالیتهای آماری

 × منابع: میزان سرمایه‌گذاری و نیروی انسانی مورد نیاز در سیستم‌های آماری

 3 . علل تفاوت در ابعاد کیفیت آماری

 تفاوت در دیدگاه و نگرش به کیفیت

 دفتر آمار اتحادیه اروپا: دیدگاه محصول گرا

 صندوق بین المللی پول: دیدگاه فرآیند گرا

 بر این اساس ملاک های ارزیابی هم متفاوت خواهدبود

 دفتر آمار اتحادیه اروپا: ملاکهای کمی

 صندوق بین المللی پول: ملاکهای کیفی(چهار رده ای)

 ابعاد مشترک:

 درستی، مناسبت، بهنگام بودن و قابلیت دسترسی

 تداخل یا وابستگی ابعاد به یکدیگر:

 بهنگام بودن / درستی

 درستی/ مقایسه‌پذیری در طول مکان

 مناسبت / مقایسه‌پذیری در طول زمان

 مناسبت / درستی

 ارزیابی و اندازه گیری ابعاد کیفیت:

 - درستی بصورت کمی

 - سایر ابعاد عمدتاً بصورت کیفی

 موفقیت در ارزیابی کیفیت داده بطور وسیعی به انتخاب نماگر‌های کیفیت مناسب بستگی دارد. بنابراین در انتخاب نماگر‌ها بایستی نکات زیر را در نظر گرفت.

  ×نماگر ‌های کیفیت بایستی به وضوح قابل درک باشند.

  ×نماگر‌های کیفیت بایستی به آسانی اندازه‌گیری شوند و روش اندازه‌گیری آن برای سالیان متمادی معتبر باشد.

  ×نماگر‌ها بایستی برای یک ارزیابی بی طرف قابل اندازه‌گیری باشند و امکان مقایسه سری زمانی آنها فراهم شود.

 × محاسبه نماگرها نبایستی زمان و هزینه‌های زیادی را تحمیل نماید.

 × نماگرها بایستی با توجه به سطح گسترش آمار در کشور انتخاب شود.

 منبع : www.src.ac.ir

« کنترل کیفیت» روش منظمی است که به موجب آن : 

 1.کیفیت اندازه‌گیری می‌شود.

 2.کیفیت با استانداردهای از پیش تعیین شده مقایسه می‌شود.   

 3.اقدامی موثرجهت کاهش اختلافات با استانداردها انجام می‌شود. 

پنج بعد کیفیت

 پنج بعد کیفیت عبارتند از : یکپارچگی، معتبر بودن روش‌ها، درستی و قابلیت اعتماد، قابلیت استفاده، و قابلیت دسترسی .

 بعلاوه این چارچوب، مجموعه‌ای از پیش‌نیازهای لازم را برای ارزیابی کیفیت داده‌ها، پوشش می‌دهد. 

 0- پیش نیازهای کیفیت

 ×لزوماً جزو ابعاد کیفیت محسوب نمی شوند اما به عنوان پیش نیازها یا پیش شرط‌ های سازمانی نقش بسیار مهمی در کیفیت آمارها دارند. مواردی همچون حمایت  فضـای سازمانـی از علم آمار، متناسب بودن  منابـع موجـود با نیازهـای برنامه‌های آماری به کار گرفته شده و توجه به عامل کیفیت به عنوان اساس  فعالیت های آماری، در این بعد مورد برسی قرار می گیرد.

 × این پیش نیازها عناصر زیر را در بر می‌گیرد:

 01 - محیط سازمانی و قانونی

 02-  منابع موجود برای برنامه های آماری

 03-  مناسبت

 04- سایر موارد مربوط به مدیریت کیفیت

 1 - یکپارچگی

    یکپارچگی تابع اصل بی‌طرفی در جمع‌آوری، پردازش و انتشار آمارها می‌باشد. این بعد که شفافیت، استانداردهای اخلاقی و تمهیدات سازمانی که تضمین کننده حرفه‌ای بودن در سیاست‌ها و فعالیت‌های آماری است را دربرمی‌‌گیرد. مواردی مانند راهبری خط مشی‌ها‌ و عملکردهای آماری توسط اصول تخصصی، شفاف بودن آنها و راهبری خط مشی‌ها و عملکردها توسط استانداردهای اخلاقی در این بعد مورد بررسی قرار می گیرد. سه عنصر زیر برای این بعد از کیفیت وجود دارد:

 1-1 تخصصی بودن

 2-1شفافیت

 3-1 استانداردهای اخلاقی

 2 -معتبر بودن روش‌ها

 این بعد، خاص مجموعه داده‌ها است، روش‌‌‌های مختلف برای مجموعه داده‌های متفاوت را بیان می‌کند و از چهار عنصر زیر تشکیل شده است:

 1-2  مفاهیم و تعاریف

 2-2 حوزه عملیاتی

 3-2  طبقه‌بندی / رده‌بندی

 4-2 مبنای ثبت

 ×دراین بعد مواردی مانند مفاهیم و تعاریف بکار رفته، مطابقت با چارچوب های آماری پذیرفته شده بین‌المللی، مطابقت فعالیت ها، طبقه‌بندی و نظام‌های رده‌بندی با استانداردهای پذیرفته شده بین‌المللی شده بررسی می شوند.

 3  -درستی و قابلیت اعتماد

 ایده این بعد این است که خروجی‌های آماری به گونه‌ای کارا واقعیت اقتصادی را به تصویر در می‌آورند. این بعد نیز خاص داده‌ها است و منابع مورد استفاده و فرآیند آن‌ها را منعکس می‌کند. و پنج عنصر زیر را شامل می‌شود:

 1-3  داده های منبع

 2-3 ارزیابی داده های منبع

 3-3 روش‌های آماری

 4-3 ارزیابی واعتبار سنجی داده‌های واسطه‌ای و خروجی‌های آماری

 5-3 مطالعات تجدید نظر

 4  -قابلیت استفاده

 این بعد به این اصل مربوط است که آمارها با تناوب مناسب در روشی بهنگام و سازگار با سایر مجموعه داده‌های اصلی و به پیروی از یک خط مشی بازنگری منظم منتشر می‌شوند و شامل سه عنصر زیراست:

 1-4 تناوب و بهنگام بودن

 2-4 سازگاری

 3-4 سیاست و فعالیت تجدیدنظر

 5 -قابلیت دسترسی

 این بعد مربوط می‌شود به دستیابی به داده‌ها و فراداده‌هایی که در روشی آسان، شفاف و قابل درک بر مبنایی بی‌طرفانه ارایه می‌شوند. عناصر این بعد عبارتند از:

 1-5 در دسترس بودن داده‌ها

 2-5 در دسترس بودن فراداده‌ها

 3-5 کمک به کاربران

منبع : www.src.ac.ir